بی گمان در دوران معاصر حرفه تدریس یکی از دشوارترین مشاغل محسوب می گردد.  چه آنــکه علاوه بر آگاهی از دانش و تخصص ، هر معلـمی باید از هنر و تجربه تدریس نیز برخوردار باشد. با عنایـت به این مفهوم است که در بسیاری از ممالک دنیــا ، معلمان باید در آغــاز کار گواهینامه های علمی و معــتبری مبنـی بر طی موفقــیت آمیز دوره آموزشـی در زمینه تدریـس دارا باشـند و پس از آن نیـز به طـور مداوم از طریق دوره های آموزشـی ضمن  خدمت ، توانمندی علمی وعملی خود را بهبود بخشند.

آنچه در این راستا مورد توجه است، دروسی است که معلمان در دوره های قبل و یا ضمن خدمت سپری می کنند. در جامعه ما،این دروس عمدتا ً حول محـور مبـاحـث نظـری و روش شناختـی تدریس، ساماندهی شـده اسـت و مجمــوعه منابـع منتـشـر شـده و در دسترس نیز مؤیـد این ادعا می باشد.بسیاری ازما معلمان روزهای بد و نیز روزهای خوبی را در تدریس تجربه کرده می کنیم. بویژه در آن هنگام که با امر ناخوشایندی در کلاس درس مواجه می شویم، نیازمند همفکری  و اندرز معلمان با تجربه و ارشد هستیم .

در این مقاله سعی شده است هرچند کوتاه ومختصر پاره ای از فنون تدریس سازماندهی و به شکلی عملی وقابل اجرا بررسی شود. در بخش اول ، فنون تدریس به طور عموم  بررسی میشود. و در بخش دوم فنون تدریس مؤثر در کلاس درس عربی  مورد توجه قرارمی گیرد.

1-                  اولین حضور در کلاس درس :

تأثیر گذاری مطلوب بر روی دانش آموزان در اولین جلسه حضور معلم در کلاس درس بسیار مهم می باشد . زیرا از نظر زمـانی هیچ فرصت دیگری برای ایجاد چنین تأثیری بر روی دانش آموزان جدید پیش نخواهـد آمد. ضرب المثل قدیمی « فقط عید لبخند یزن » تا حدی بیانگر این حقیقت است که باید معلم در اولین جلسات حضور در کلاس درس، رفتاری محکم وسختگیرانه داشته باشد و بالعکس در جلسـات دیگر از خود نرمی و مـلایمـت بیشـتری نشان دهد . در غیر این صورت دانش آموزان در جلسات پایانی نمی توانند رفتاری بر وفق مراد معلم از خود بروز دهند .

  1. فراموش نکنید که باید خود رابه دانش آموزان کلاستان معرفی کنید.

2. به طور مشخص و روشن آنچه که از دانش آموزان انتظار انجام آن را دارید ، بیان کنید .

یعنی آنچه که اجازه انجام آن را دارند و آنچه که اجازه انجام آن را ندارند.از این رو مقررات ساده واندک در مورد چگونگی رفتار دانش آموزان در کلاس وضع نمائید و همیشه خود را مقیّد به انجام آن بدانید. همچنین می توانید از پیشنهادهای دانش آموزان در این زمینه استفاده کنید.

3. تا آنجا که می توانید هرچه سریعتر اسامی دانش آموزان را به خاطر بسپارید.

هنگامی که دانش آموزی را مستقیماً مورد خطاب قرار می دهید ، مطمئنا ً او قادر است از آموزش بهتری برخوردار گردد. در ضمن هنگامی تدریس شما موثر است که از این نکته مطلع باشید که کلاس درس شما متشکل از افراد است و باید از تک تک آنها شناخت داشته باشید.  

4- اگر دانش آموزان از قبل با اسامی یکدیگر آشنا نیستند ، به آنها کمک کنید که اسامی همدیگر را در کلاس درس یاد بگیرند .

یک روش برای انجام این کار چنین است که آنها را در دایره بزرگی دور هم بنشانید و از هرکدام بخواهید که یکی یکی خود را معرفی نمایند . مثلا مثلا بگویند اسم من چریل(1) است و این دوستم مارک (2) است و این یکی کلیو (3) است و ... دقت کنید که کدامیک از دانش آموزان در گفتن اسامی همکلاسی های خود بیشترین رکورد را بدست می آورد . این روش به خود شما نیز در یادگیری اسامی دانش آموزان کمک می کند.

5- به دانش آموزان کمک کنید که نسبت به همکلاسی های خود شناخت پیدا کنند ( همزمان می تواند به شما نیز کمک کند که از دانش آموزان شناخت بیشتری بدست آورید) .

برای مثال در کلاس درس از دانش آموزان که زنجیروار هرکدام به نوبت چنین جملاتی را بیان کند .«اسم من جین(4) است و در دنیا به پیتزا بیش از هرچیز دیگر علاقه دارم و از موجوداتی همچون عنکبوت ها متنفرم » .

6- به طور صریح و آشکار برای دانش آموزان مشخص کنید که در چند هفته آتی در کلاس درس چه کاری باید انجام دهند و نیز علت آن را هم بیان کنید. آنها باید از تناسب و ارتباط بین طرح درس ملی(5) و آنچه که می خواهید در کلاس درس انجام دهید، آگاه باشند.

7- به دانش آموزان دقیقا ً اطلاع دهید که به چه روشی می خواهید آنها را ارزیابی کنید و چه قسمت هایی از تدریستان از نقطه نظر ارزیابی مهمتر است و کدام بخش از تدریس شامل مرور مطالبی است که آنها را قبلا ً فراگرفته اند.

بر این نکته تأکید کنید که باید حتما ً مراقب عملکرد خود در کلاس درس باشند ، علی الخصوص اینکه آنها به طور پیوسته مورد ارزیابی قرار می گیرند و نیز به آنها بگویید که مسئولیت پیشرفت درسی را باید خود به دوش بکشند.

8- از دروس اولیه به منظور آگاهی از میزان اطلاعات قبلی دانش آموزان از موضوع درس استفاده کنید و آن را مبنای تدریس خود در کلاس قرار دهید . در ضمن می توانید از آنها بخواهید که مطلبی که برایشان جنبه شخصی دارد ، برایتان بنویسند و یا اینکه آزمونی برایشان طرح کنید تا از آنها شناخت بهتری بدست آورید.

9- برای دانش آموزان مشخص کنید که چه منابعی برای استفاده آنها در دسترس است و چه منابعی را خود باید به آنها دسترسی پیدا کنند و همچنین کدامیک از منابع از طریق معلم تأمین خواهد شد و کدامیک در کتابخانه و سایر مراکز موجود می باشد . دانش آموزان را تشویق کنید که مسئولین منابع موجود در کلاس را به عهده بگیرند . برای مثال ، با مراقبت از تعداد خط کش ها ، تابلو پاک کن ها و ... استفاده یکساله از آنها را تضمین کنید .

10- در هفته اولیه ، اگر مشاهده کردید که مقررات رفتاری وضع شده مورد تخطی واقع شده است واکنش قاطعی از خود بروز دهید تا نشان دهید که هر آنچه را که در کلاس درس اتفاق بیوفتد زیر نظر دارید و هیچ چیز را نادیده نخواهید گرفت . اگر دانش آموزی عملی را انجام دهد که شما با آن مخالف هستید ، آن دانش آموز را به اسم مورد خطاب قرار دهید ، اما شخصیت فرد را در نظر بگیرید و دقت کنید چیزی که به او بگویید ، تأثیری افراطی برجای نگذارد . در رفتار با دانش آموزانی که عصبی هستند و یا احساس ناامنی می کنند ، باید دقت کنید. هنگامی که دانش آموزان شناخت دارید ، به جای بحث و جدل بهتر است با آنها رفتاری ملایم و انعطاف پذیر داشته باشید.